Pax Christi Vlaanderen in hoorzitting Federale Parlement: “Meer defensie is niet automatisch meer veiligheid”

Op uitnodiging van de Commissie Landsverdediging van de Kamer van Volksvertegenwoordigers nam Pax Christi Vlaanderen op 14 januari 2026 deel aan een hoorzitting over vier voorstellen van resolutie rond Europese defensie, strategische autonomie en de defensie-industrie. Directeur Orry Van de Wauwer bracht er een inhoudelijke tussenkomst namens de vredesbeweging.

Europese strategische autonomie, maar ingebed in breder veiligheidsbeleid

Pax Christi erkende uitdrukkelijk dat de verslechterde Europese veiligheidscontext de vraag naar Europese strategische autonomie terecht op de agenda zet, en dat Defensie daarin een rol te spelen heeft. Tegelijk benadrukte de organisatie dat veiligheid niet louter militair kan worden benaderd. Vanuit het Manifest voor Vrede pleitte Pax Christi voor een alomvattend veiligheidsbeleid, gebaseerd op de vier D’s: Diplomatie, Development, Democratie en Defensie.

Volgens Pax Christi vertrekken alle vier voorliggende resoluties in essentie vanuit een klassiek veiligheidsdenken, waarin afschrikking, militaire capaciteit en defensie-industrie centraal staan. Dat paradigma draagt echter het risico van een veiligheidsdilemma in zich: wat defensief bedoeld is, wordt door anderen als offensief ervaren, wat kan leiden tot escalatie en wapenwedlopen.

Kritische reflectie op defensie-industrie en investeringen

In de tussenkomst werd gewaarschuwd voor een doelverschuiving waarbij economische en industriële belangen het veiligheidsbeleid gaan sturen. Defensie-industrie mag volgens Pax Christi geen beleidsdoel op zich worden, maar moet een afgeleid instrument blijven binnen een breder vredes- en veiligheidskader.

Daarnaast verwees Pax Christi naar het recente advies van het Vlaams Vredesinstituut (VVI) bij het Vlaams Defensieplan. Dat advies nuanceert sterk het vaak gehoorde argument dat kmo’s en kennisinstellingen moeilijk toegang zouden hebben tot Europese defensieprogramma’s. Vlaanderen en België blijken vandaag niet ondervertegenwoordigd. De grootste knelpunten liggen eerder bij de complexiteit van programma’s, schaalvereisten en het gebrek aan begeleiding – niet bij regelgeving op zich.

“Meer defensie-uitgaven ≠ automatisch meer veiligheid”

Een centraal punt in zowel de tussenkomst als de replieken was de vaststelling dat hogere defensie-uitgaven op zich geen garantie bieden op meer veiligheid. Onderzoek waarnaar het VVI verwijst toont aan dat nationale defensie-investeringen vaak leiden tot fragmentatie, duplicatie en hogere prijzen, zeker wanneer lidstaten vooral hun eigen industrie willen bevoordelen.

In de vragenronde benadrukte Pax Christi dat veiligheid niet moet worden afgemeten aan het behalen van een NAVO-percentage van het BBP, maar aan de vraag of investeringen bijdragen aan reële veiligheidswinst. De focus op percentages leidt tot absurde situaties: wanneer economische groei vertraagt, daalt het defensiebudget automatisch, los van de feitelijke veiligheidsuitdagingen.

Wapenhandel en exportcontrole

Pax Christi ging ook uitgebreid in op voorstellen om regelgeving en exportcontrole te versoepelen. Daarbij werd benadrukt dat wapenhandel geen gewone economische activiteit is, maar rechtstreeks raakt aan mensenrechten en internationaal humanitair recht. Effectieve exportcontrole en een strikte toetsing van het eindgebruik zijn juridische verplichtingen, verankerd in internationale verdragen.

Versoepelingen via algemene vergunningen of blind vertrouwen in andere EU-lidstaten ondermijnen die controle en vergroten het risico op indirecte uitvoer naar conflictgebieden. Pax Christi pleitte daarom voor versterking – niet afbouw – van controle, transparantie en democratische verantwoording.

Democratische controle als voorwaarde voor veiligheid

Tot slot onderstreepte Pax Christi dat meer middelen, snellere procedures en grotere industriële betrokkenheid net meer democratische controle vereisen. Transparantie, parlementaire opvolging en ethische toetsing zijn geen hinderpalen, maar voorwaarden voor een geloofwaardig en duurzaam veiligheidsbeleid.

Kernboodschap

Pax Christi Vlaanderen wil het debat over Europese defensie niet blokkeren, maar verdiepen. Veiligheid vraagt niet alleen meer middelen, maar vooral betere keuzes: efficiënt, Europees afgestemd, waardegedreven en democratisch gecontroleerd.

Of, zoals het in de hoorzitting werd samengevat:
de cruciale vraag is niet alleen hoe we Defensie versterken, maar vooral welke veiligheid we nastreven, voor wie, en tegen welke prijs.

Volgende experten werden uitgenodigd op de hoorzitting:

• de heer Andrius Kubilius, Europees commissaris voor Defensie en Ruimte; 
• de heer Pierre Gillon, Belgisch vertegenwoordiger bij het Politiek en Veiligheidscomité (PVC); 
• de heer Stéphane Burton, voorzitter Belgian Security & Defence Industry (BSDI) en de heer Nicolas Bas, chief advocacy – public affairs BSDI; 
• de heer Sim Tack, Senior Geopolitical & Security Analyst bij Force Analysis; 
• de heer Orry Van de Wauwer, directeur van Pax Christi; 
• de heer Christophe Wasinski, hoogleraar aan de Université libre de Bruxelles (ULB).