Oproep aan minister Prévot voor stappen naar vrede in Oekraïne

De situatie in Oekraïne is al maanden onhoudbaar, en toch beweegt er niets op diplomatiek vlak dat wijst op het tot stand komen van een echt en duurzaam vredesproces. Pax Christi Vlaanderen legde een concrete oproep voor aan Maxime Prévot, minister van Buitenlandse Zaken.

Standpunt over de oorlog in Oekraïne en hoe komen tot duurzame vrede en meer veiligheid, opgesteld door de Werkgroep Oekraïne Rusland – 23 april 2026

GEEF DE DIPLOMATIE EEN (ECHTE) KANS

De oorlog in Oekraïne duurt nu al ruim vier jaar en er zijn nauwelijks tekenen dat er een einde komt aan het menselijk leed en de zinloze verwoesting. De westerse strategie om Oekraïne de oorlog te laten winnen met een gestage stroom van nieuwe wapens en om Rusland op de knieën te krijgen met economische sancties, lijkt een illusie. Het wordt steeds duidelijker dat Rusland de oorlog niet zal verliezen en dat verdere sancties en bewapening van Oekraïne alleen maar zullen leiden tot een verder voortdurende escalatie, d.w.z. nog meer ellende en zinloze kosten. 

De confrontatielogica, vermomd als “realisme” en verdedigd door vertegenwoordigers van het Belgisch leger en zelfbenoemde experts, is niets meer dan egoïstische “wishful thinking”. Het is hoog tijd dat dit overblijfsel uit de Koude Oorlog wordt vervangen door een “samenwerkingslogica” en dat er een dialoog met Rusland wordt aangegaan. Hierbij geven we graag de punten weer die daarbij van belang zijn volgens ons:

1. Luisteren naar wat er leeft bij de mensen in Oekraïne, de Baltische Staten en Polen, maar zeker ook in Rusland. Om tot een echt veilig Europa te komen, moeten we weten wat er leeft bij wie nu in Oekraïne vechten voor hun voortbestaan; en bij wie in Rusland worden meegesleurd in een dodelijke en verwoestende oorlog. Hoe ervaren de verschillende groepen in de samenlevingen deze disruptie van hun dagelijks leven? Waar hebben de burgers behoefte aan?
2. Een andere houding aannemen en de juiste insteek vinden om te kunnen praten met het Russisch leiderschap. Verschillende initiatieven mislukten: welke lessen trekken we hieruit? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we niet vastlopen in leugens en bedrog? Betrekken van regio-experts en lokale Russische democratische krachten is noodzakelijk voor een correcte voorbereiding opdat de diplomatieke gesprekken kunnen slagen. Een gesprek met een vastberaden tegenstander kan alleen effectief zijn, als men met kennis van zaken te werk gaat.
3. De uitkomst van de onderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne zijn essentieel voor de veiligheid van Europa. Bijgevolg is het belangrijk dat Europa - op een bepaald ogenblik – betrokken wordt bij de onderhandelingen.
4. Bij de voorbereiding van haar diplomatieke initiatief moet de EU de oorzaken van het conflict analyseren en haar eigen, door zelfingenomenheid gekenmerkte verhaal kritisch beoordelen. De visie op Rusland als het „Rijk van het Kwaad“ (dixit Reagan) zou moeten worden vervangen door de visie op Rusland als een mogelijke, zelfs noodzakelijke partner op ons continent. Deze verandering van perspectief impliceert uiteraard geen naïeve onwetendheid over kritieke of onaanvaardbare aspecten van het huidig Russische beleid en gedrag.
5. Het tot stand brengen van een overeenkomst voor een wapenstilstand is een eerste stap. Echte vredesonderhandelingen vereisen altijd en overal eerst een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren zoals Antonio Gutteres, secretaris-generaal van de VN, op 24 februari 2026 nog eens heeft herhaald. Zolang er geen wapenstilstand is die zowel Rusland als Oekraïne respecteren kan er van echte vredesonderhandelingen geen sprake zijn. 
6. De twee belangrijkste twistpunten tussen Oekraïne en Rusland zijn de door Rusland bezette gebieden en de positie van Oekraïne op het Europese continent. Hier kunnen creatieve regelingen ervoor zorgen dat Oekraïne sterke samenwerkingsrelaties ontwikkelt met zowel de EU als Rusland. 
7. De EU-benadering moet worden ingegeven door het feit dat co-existentie met Rusland in het Europese (Euraziatische) gebied na het conflict onvermijdelijk is. Dit betekent dat er manieren moeten worden vastgelegd voor dit samenleven en samenwerken. De ruggengraat van de economische samenwerking moet een overeenkomst zijn tussen de EU en de Euraziatische Economische Unie. Voor de gemeenschappelijke veiligheid moeten we bereid zijn besprekingen op te starten over een pan-Europese veiligheidsovereenkomst.