Hommage aan André Bogaert, voorzitter Vlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens

Op 4 mei 2026 overleed André Bogaert, een groot voorvechter van kernontwapening, en dit tot aan zijn overleden. Hij verbleef de laatste jaren van zijn leven in het woonzorgcentrum Onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen. In het krantje van dit woonzorgcentrum verscheen enkele maanden geleden nog een groot artikel van zijn hand (geholpen door een student van KdG). Hieruit nemen we enkele passages over, aangevuld met herinneringen van Jo Hanssens, die van het eerste uur actief was binnen Pax Christi Vlaanderen en André van nabij leerde kennen tijdens de mobilisatie voor de kernrakettenbetogingen van de jaren 1980, en van Frederik Janssens, Pax Christi-vrijwilliger en goede vriend van André.

Uit het artikel uit OLVA-VA maart-april-mei 2026:

"Eén van de gevaarlijkste momenten was de Cubacrisis, toen de Sovjet-Unie raketten op Cuba wilde plaatsen. Toen de Amerikanen later ook kernraketten in West-Europa wilden installeren, was dat voor veel mensen een brug te ver. Die plannen vormden de directe aanleiding tot het oprichten van het VAKA, het Vlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens.

In België bestond de vredesbeweging aanvankelijk uit een kleine groep mensen met heel verschillende overtuigingen. Christelijke organisaties zoals Pax Christi, socialisten, communisten, vakbonden en derdewereldbewegingen werkten naast elkaar, maar niet altijd samen. Er was veel wantrouwen, vooral tegenover communistische vredesinitiatieven. De aanleiding om de krachten te bundelen kwam er toen de NAVO aankondigde dat de Verenigde Staten, als reactie op de Sovjet-SS-20-raketten, van plan waren om kernraketten te plaatsen in Europa.

Vanuit Duitsland kwam de vraag om daartegen te betogen in Brussel. We wilden dat doen, maar beseften tegelijk dat er geen gezamenlijke structuur bestond. Daarom besloten verschillende vredesorganisaties om samen één beweging te vormen. Toen de NAVO uiteindelijk besliste om raketten te aanvaarden, hebben we het VAKA opgericht. We kozen bewust voor een eigen koers: tegen bewapening, zowel in Oost als in West.

In januari 1980 werd ik verkozen tot voorzitter van die nieuwe beweging. Het VAKA bestond uit een brede groep: oude vredesorganisaties, vakbonden, wereldwinkels, derdewereldbewegingen en ook communistische en socialistische groepen. Dat maakte ons sterk, maar het zorgde ook voor veel discussie en interne spanningen.

Als voorzitter was het mijn taak om woordvoerder te zijn en het verzet tegen de plaatsing van de raketten te coördineren. Ik probeerde mensen samen te houden en de focus op vrede te bewaren, ook al waren we het lang niet altijd eens. Dat was niet eenvoudig, maar wel noodzakelijk. 

(...) De betoging van 29 december 1979 was het echte begin van het VAKA. Het hoogtepunt kwam in 1983, met een massabetoging van ongeveer 400.000 mensen. Toen werd duidelijk hoe breed het verzet tegen kernwapens leefde. Ik trad vaak op als spreker, nam deel aan debatten en kwam ook op televisie. In het begin werden we niet altijd ernstig genomen, maar dat veranderde geleidelijk. In 1981 werden we zelfs voor de rechter gedaagd, met de beschuldiging dat we gesteund werden door de Sovjet-Unie. Dat is nog een tweede keer gebeurd, deze rechtszaak hebben we toen ook effectief verloren, maar hier is geen gevolg aan gegeven.

(...) In 1985 bleek dat de Amerikanen al lang beslist hadden om de raketten te installeren. Dat wist het VAKA, maar de Belgische regering had die informatie niet gekregen. Na een gesprek tussen Wilfried Martens en Ronald Reagan werd duidelijk dat de plaatsing zou doorgaan. Reagan gaf het bevel, de raketten werden overgevlogen en op 15 maart besliste de Belgische regering zich daar niet tegen te verzetten. Enkele politici spraken zich wel uit tegen de plaatsing, maar ze stonden alleen. Ik bleef nog tot 1986 actief als voorzitter. Als vader van drie kinderen koos ik er daarna voor om een stap terug te zetten. Ik stelde voor om de focus te verleggen van de raketten naar het NAVO-lidmaatschap van België. Dat is nog een tijd geprobeerd, tot het VAKA uiteindelijk een andere richting insloeg en meer de focus legde op het milieu.

Wat mij vandaag bezighoudt, is de vraag waar de tegenstand gebleven is. Waar zijn de mensen die zich vroeger verzetten tegen militarisering en de aankoop van nieuwe wapens? Het lijkt alsof dat engagement grotendeels verdwenen is, alsof we het met z'n allen hebben losgelaten. (...) Dat baart mij soms zorgen, want vrede is geen vanzelfsprekendheid. Ze vraagt blijvende aandacht, betrokkenheid en mensen die hun stem durven laten horen."

Woorden van dankbaarheid van Jo Hanssens, voormalig algemeen secretaris en voorzitter van Pax Christi Vlaanderen:

"Vanuit Pax Christi Vlaanderen hebben we altijd heel graag samengewerkt met André Bogaert die ons nu heeft verlaten. Hij was een sterke en gedreven bondgenoot in de strijd tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens in België. De goede verstandhouding tussen het Overlegcentrum voor de Vrede, het Aktiekomitee tegen kernwapens en Pax Christi Vlaanderen heeft ervoor gezorgd dat in de eerste helft van de jaren ’80 van vorige eeuw de breedst mogelijke coalitie tegen kernwapens in ons land tot stand is gekomen. André heeft daartoe veel bijgedragen door zijn open en constructieve aanpak. Dit heeft ook geleid tot het uitzonderlijk groot aantal deelnemers aan de opeenvolgende betogingen tegen nieuwe kernwapens in die periode. André is altijd een bewogen en actief geweldloze strijder voor de vrede gebleven. Pax Christi Vlaanderen behoudt aan hem de beste herinneringen. Moge André als authentiek gelovig mens nu ook rusten in de vrede van Christus.” 

Ook Frederik Janssens, lid van de Algemene Vergadering van Pax Christi Vlaanderen, heeft mooie herinneringen aan André:

"André Bogaert speelde een grote rol in de vredesbeweging in de jaren '80. Hij heeft een tiental jaren in de Haringrokerij gewoond, en de laatste jaren verbleef hij in woonzorgcentrum OLVA, een buur van Pax Christi als het ware. Hij bleef in het blaadje van OLVA opkomen voor de vredesgedachte."

Het Bestuur en Team van Pax Christi Vlaanderen leven erg mee met de familie van André en bieden hun innige deelneming aan. Met grote dankbaarheid willen wij de nalatenschap van André hooghouden en koesteren. Tot op de dag van vandaag zet Pax Christi zich in voor kernontwapening. Hiervan getuige o.a. de aanwezigheid van onze collega Naomi Zoka in New York dezer dagen, voor de herzieningsconferentie van het Non-proliferatieverdrag. Onze Werkgroep Veiligheid & Ontwapening en onze Bombshells zetten hard in op het winnen van de geesten hier in België voor een volledige kernontwapening.