Beslissing Vlaamse Regering: "Pax Christi behoudt subsidies, maar is ongerust voor de sector"

Met anderhalve maand vertraging besliste de Vlaamse Regering half november over de werkingsmiddelen voor de sociaal-culturele organisaties voor de beleidsperiode 2026–2030. Ook Pax Christi Vlaanderen valt onder dit decreet en behoudt haar subsidies. Hoewel we blij zijn voor de erkenning van ons werk, zijn we verontwaardigd over de aanval op het civiel perspectief en het ongegrond viseren van enkele organisaties. 

Hoe de erkenningsprocedure werkt 

Elke organisatie die werkingsmiddelen aanvraagt, moet een intensief traject doorlopen en een uitgebreid beleidsplan voorleggen. Onafhankelijke expertencommissies beoordelen deze plannen, formuleren een voorlopig advies waarop organisaties kunnen repliceren, en leveren daarna een definitief advies af met aanbevelingen rond erkenning en subsidiebedrag. Op basis daarvan nemen de administratie Cultuur en de Vlaamse Regering een eindbeslissing. Halverwege de vijfjarige beleidsperiode volgt een bijkomende evaluatie door een visitatiecommissie. 

De planlast voor organisaties is aanzienlijk, maar tegelijk is het terecht dat publieke middelen zorgvuldig besteed worden en dat onafhankelijke experten objectieve criteria hanteren. Het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk bepaalt die criteria: welke maatschappelijke rollen organisaties opnemen (kritische rol, laboratoriumrol, verbindende rol), welke functies ze kiezen (cultuur-, gemeenschapsvormende, leer- of maatschappelijke bewegingsfunctie), en hoe hun werking relevant moet zijn in Vlaanderen en Brussel. 

Het civiel perspectief als uitgangspunt 

Centraal in het decreet staat het civiel perspectief: organisaties vertrekken vanuit de behoeften, betrokkenheid en participatie van burgers. Ze kiezen in vrijheid de functies en rollen die aansluiten bij hun missie en identiteit, en dragen vanuit die eigenheid bij aan de samenleving. 

De beslissing voor Pax Christi Vlaanderen 

Voor Pax Christi Vlaanderen verandert er niets aan het subsidiebedrag: we behouden onze middelen op hetzelfde niveau als de afgelopen vijf jaar. Hoewel de beoordelingscommissie een lichte stijging adviseerde, voelen we erkenning voor ons werk en voor het nieuwe beleidsplan dat we indienden. Maar onze tevredenheid over onze eigen situatie kan niet verhullen dat we ons grote zorgen maken over de sector. 

Een breuk met het civiel perspectief 

In haar beslissing laat de Vlaamse Regering zowel het uitgangspunt als de objectieve criteria van het eigen decreet los. Ze lijkt zowel het werk van de organisaties als dat van de expertencommissies onvoldoende te waarderen. De mogelijke groei voor organisaties wordt beperkt tot 3%, ongeacht de adviezen en beleidsplannen. Erger nog: verschillende organisaties verliezen een groot deel of zelfs al hun werkingsmiddelen, ondanks positieve adviezen én ondanks een geadviseerde stijging. Dat is niet alleen pijnlijk, maar ook fundamenteel problematisch. 

Vrede vzw en Vredesactie 

Twee organisaties waarmee Pax Christi Vlaanderen nauw samenwerkt, Vrede vzw en Vredesactie, verliezen de helft of meer van hun subsidies. De Vlaamse Regering verwijst daarbij naar vermeende steun aan Code Rood en “onvoldoende afstand nemen van geweld”. Die aantijging wordt echter niet geconcretiseerd of onderbouwd. 

Dat is een gevaarlijk precedent. Het wekt de indruk dat organisaties met een kritische stem geviseerd worden. Activisme wordt ten onrechte gelijkgesteld aan gewelddadige actie, terwijl vreedzaam en geweldloos protest net de kern vormt van het werk van Pax Christi, Vrede vzw en Vredesactie. Activistisch en kritisch, ja; maar altijd vreedzaam. 

Breder signaal: druk op het middenveld 

Tijdens de Temple of Peace, Festival voor Vredesbouwers bespraken we op de Dag van de Democratie de toenemende druk op het civiel perspectief en op vormen van protest. Alle panelleden onderstreepten dat Vlaanderen een sterke traditie heeft van ondersteuning van een kritisch en onafhankelijk middenveld, omdat dat middenveld een onmisbare bijdrage levert aan een gezonde democratie. Die traditie staat nu onder druk. Ons vertrouwen heeft een knauw gekregen. 

Rechtsbescherming is essentieel 

De geviseerde organisaties kondigden aan naar de Raad van State te stappen. Dat is hun volste recht. In een democratische rechtsstaat geldt dat ook de regering haar eigen regelgeving moet naleven. In een TV-interview ontmoedigde minister Gennez organisaties om naar de Raad van State te trekken, uit vrees voor rechtsonzekerheid bij vernietiging van de regeringsbeslissing, en dat is op zijn minst opmerkelijk. Het bevestigt dat de regering zelf twijfelt aan de juridische stevigheid van de beslissing. 

Ons vertrouwen in de erkenning van het civiel perspectief door de overheid heeft een deuk opgelopen. Maar ons vertrouwen in de rechtsstaat blijft overeind. Pax Christi Vlaanderen steunt de organisaties die naar de Raad van State stappen, in het belang van het hele middenveld én van onze samenleving.