Actueel

Pax Christidag 2018: terugblik

Op 21 mei 2018 verwelkomden wij vrijwilligers en sympathisanten op de jaarlijkse Pax Christidag. Het werd een even gemoedelijke als intense namiddag. Een terugblik.

Op Pinkstermaandag verzamelden ruim vijftig vrijwilligers en sympathisanten van Pax Christi Vlaanderen in het vredeshuis aan de Italiëlei voor de jaarlijkse Pax Christi-dag. Deze dag biedt de vaste ploeg een uitgelezen kans om de vele vrijwilligers te bedanken voor hun trouwe, overtuigende en blije inzet, zoals Hildegarde Vansintjan, onze voorzitter, bij monde van Annemarie Gielen, algemeen directeur, liet overbrengen.

Gastspreker Pieter De Witte, aalmoezenier in de gevangenis van Mechelen en onderzoeker aan het Leuvens Instituut voor Criminologie, ging in op de vragen van U Move 4 Peace, onze artistieke activistische werking. Zij zetten momenteel  een interactief theaterstuk op over het detentiesysteem in België. UM4P biedt een stem aan de ‘onzichtbaren’ en de stemlozen in situaties van onrecht: jongeren uit conflictgebieden,  jonge nieuwkomers en asielzoekers. Sinds drie jaar werkt UM4P ook met gevangenen. Hoe rechtvaardig is ons detentie- en justitiesysteem eigenlijk? Hoe gaan wij als samenleving om met veroordeelden? En hoe gaan zij na hun straf om met de samenleving?

Pieter De Witte legde in zijn antwoord verschillende pijnpunten in ons straf- en detentiesysteem bloot. Die kwamen naar boven tijdens een uitwisselingsproject met 12 studenten Criminologie en 12 gevangenen uit de gevangenis van Leuven. Bij die uitwisseling werd duidelijk dat de gevangenisstraffen doorgaans niet alleen te lang zijn, maar – onder meer door het systeem van vervroegde invrijheidstelling – ook grote onzekerheid brengen, waar weinigen tegen bestand zijn. Het lot van een gevangene ligt in dat systeem immers in handen van een comité van experten, en hun oordeel is onvoorspelbaar. Bovendien verwacht de samenleving dat de gevangenis tegelijk een soort verbeterinstituut is, waar daders tot inkeer komen en werken aan agressiebeheersing en respect voor mens en maatschappij. En dat terwijl er van begeleiding of therapie nauwelijks sprake is. Een zo mogelijk nog heikeler punt is de straf zelf: wordt die door de samenleving en alle betrokkenen wel als ‘vergeldend’ genoeg beschouwd? Is in de gevangenis zitten niet een beetje als op hotel gaan? En is er wel iets van herstel gebeurd wat de schade betreft?

Dat gevangenisstraf zonder meer niet ‘werkt’ is duidelijk: de recidive in ons land is enorm, het beste bewijs dat mensen weinig goeds opsteken in de gevangenis en dat langere celstraffen geen misdrijven voorkomen. Toch lijken de huidige politici ervan overtuigd dat de straffen niet lang genoeg zijn, en dat opsluiten de boodschap is. Een reden voor die ingeving is populisme, of de tendens van politici om te doen wat ‘de mensen’ vragen, meent Pieter Witte. Een tweede reden: gewoonte. We hebben nu eenmaal gevangenissen, die sinds de 19e eeuw gebruikt worden om effectief een straf uit te zitten.

Pieter verwees naar een fel debat in het parlement over het gevangeniswezen: dat het in feite vooral gaat om mensen in armoede, dat mensen in de gevangenis eigenlijk helemaal niet ‘verbeteren’, dat gevangenen na hun straf zo snel mogelijk aan werk moeten geholpen worden… Hij noemde dit soort discussies tergend: dit debat werd namelijk al gevoerd in 1910 in het Engels Lagerhuis. Vandaag staan we nog geen stap verder.

Pieter eindigde zijn lezing met de vraag om ‘out of the box’ te denken: waar moet een gevangenis eigenlijk voor dienen? En beantwoordt ons huidig systeem dan aan die verwachtingen? Nee. Want een gevangenisstraf is duidelijk niet vergeldend genoeg, dus als vergelding werkt zij niet. Een gevangenisstraf is ook niet ‘helend’, en al zeker niet ‘herstel bevorderend’. Een gevangenisstraf maakt onze samenleving misschien even een tikkeltje veiliger: als die ene onveilige voor een bepaalde periode uit de running is…

Na de pauze (en de taart) luisterde het artiestenpaar Deborah Ostrega en Ernst Löw met verve het tweede deel van de namiddag op. Zij brachten een groot stuk uit hun aangrijpend programma over familiaal geweld, De donkere kant van de liefde. Het programma wordt ondersteund door de Beweging tegen geweld – vzw ZIJN. Mieke De Schepper, stafmedewerker bij ZIJN, leidde het duo in en gaf tekst, uitleg én cijfers over familiaal geweld. Zij vertelde ons dat in België iedere drie dagen iemand sterft ten gevolge van familiaal geweld.: een cijfer om stil bij te worden. Ook Deborah Ostrega zelf was slachtoffer van familiaal geweld. Toen zij vijf jaar geleden acteur Ernst Löw leerde kennen, ging er een nieuwe wereld voor haar open. Samen schreven zij liedjes over pijn, jaloezie en liefde, en aangevuld met bestaande liedjes, creëerden zij een krachtig repertoire dat staat als een huis. Voor de gelegenheid voegden zij een aantal bekende Nederlandstalige chansons toe aan hun miniconcert, zodat de ‘donkere kant’ af en toe een mildere ondertoon kreeg. Hun bezielde en doorleefde ervaring en liefde schiepen meteen een band met het publiek. Als afsluiter kozen zij voor Open van Thé Lau en The Scene, een lied over jezelf openen naar de ander. Een boodschap die wij met Pax Christi alleen maar kunnen toejuichen.

Jef Vlaminckx, lid van onze Raad van Bestuur, deed het slotwoord. Met een fijn gedicht dankte hij de spreker en de muzikanten, voor hun krachtige woorden die blijven nazinderen. Het natje en droogje achteraf werd – om helemaal af te ronden – weggespoeld met een frisse lentebui.

En zo werd deze Pinkstermaandag opnieuw een Pax Christi-dag vol met bezieling en vurige spirit. Hartelijk dank aan allen die deze dag mogelijk maakten!