Actueel

Een muur zonder toekomst - Israëliërs en Palestijnen leven in twee verschillende werelden

De grensmuur tussen Israël en de Westelijke Jordaanoever behoort tot de meest dreigende en vijandelijke ter wereld. Gezien van dichtbij – ongeacht vanaf welke kant – verheft hij zich hoog van de grond, jou overweldigend en dominerend. De muur werkt ontmoedigend, intimiderend, onderdrukkend en buitenaards. Aan weerszijden van de muur leven andere volken. Het is een monument van een van de meest hardnekkige conflicten ter wereld. Dat schrijft Paul Lansu in deze reflectie.

Ik volg het Israëlisch-Palestijnse conflict sinds 1981. Het conflict werd steeds ingewikkelder en vooral ook onbetamelijker. Desondanks had ik nooit kunnen geloven dat er vanaf 2002 (gedurende de Tweede Intifada) door Israël een muur gebouwd zou worden tussen de twee gemeenschappen. Sindsdien heb ik de constructie van de muur kunnen volgen, die recentelijk gebouwd en voltooid is op Palestijns grondgebied. De scheiding tussen Israël en Palestina is duidelijk gevestigd. Men moet controleposten passeren om van de ene naar de andere gemeenschap te kunnen komen. Mits dat wordt toegestaan. Ik betreur het dat sommige bezoekers van het Heilige Land als “conflict-toeristen” de muur komen bekijken.

Gaza en geweldloos verzet

De situatie in Gaza kan elk moment ontploffen. De inwoners van Gaza zijn aan hun lot overgelaten en moeten zelf met hun lijden omgaan. Deze omstandigheden kunnen gevolgen tot buiten de Gazastrook hebben. Gaza is niet alleen een humanitair probleem (het water is niet schoon; de jongerenwerkloosheid ligt boven de 60%; er is slechts drie uur per dag elektriciteit). Politiek gezien is het een heet hangijzer. Tussen Hamas en Fatah kon geen oplossing bewerkstelligd worden om alle autoriteit over Gaza naar Ramallah terug te hevelen.

In 1994 begon Israël met het bouwen van een veiligheidsbarrière op de grens met Gaza; deze is meer dan 60 kilometer lang. Bovendien werd in 2013 een hek van zo’n 245 kilometer lang voltooid langs de Egyptisch-Israëlische grens, die illegale immigratie vanuit meerdere Afrikaanse landen heeft tegengehouden (Soedan, Eritrea en Ethiopië).

In 2016 kondigde Israël een plan aan om een ondergrondse muur te bouwen, op meer dan 30 meter diepte, om te voorkomen dat gewapende groepen door middel van tunnels tevoorschijn zouden kunnen komen om Israëlische grenssteden aan te vallen. In Israël komt de bescherming van de bevolking op de eerste plaats.

De Israëlische blokkade van de Gazastrook is wreed, inhumaan en schendt beschaafde standaarden. Wanneer kunnen Palestijnen terugkeren naar een staat van menselijke waardigheid en hun recht op zelfbeschikking? Het politieke probleem is dat Hamas alles in Gaza controleert en alle levensaspecten domineert. Ze hebben een netwerk van bijstand en onderwijssystemen opgericht rondom de plaatselijke moskeeën die de leiders van de beweging populair bij het volk hebben gemaakt. Politiek gezien lijkt er geen ruimte voor alternatieven.

Sinds 2008 heb ik Gaza meerdere keren bezocht. Lastig om binnen te komen! Schriftelijke toestemming van de Israëlische autoriteiten is nodig om Gaza binnen te gaan. Het kleine gebied wordt van de rest van de wereld afgesloten door hekken en barrières. Het is een openluchtgevangenis! De kleine christelijke gemeenschap, die wellicht minder dan drieduizend mensen telt, voelt zich onder druk staan en velen proberen het gebied te verlaten.

Gaza wordt door bijna twee miljoen Palestijnen bewoond, waarvan de meerderheid langdurige vluchtelingen zijn (nog zo’n 3,5 miljoen Palestijnen wonen in de Westelijke Jordaanoever). Gaza wordt sinds de verkiezingen in 2007 door Hamas bestuurd. Hamas is een radicaal-ideologische beweging die zeer anti-Israël is. Onder meer Israël, de VS en de EU hebben de groep als een terroristische organisatie aangemerkt. De vraag is: praat je met Hamas of niet? Sommigen zeggen “ja”: contact moet onderhouden worden, er moet gepraat worden. Anderen zeggen zeker “nee”: met een terroristische groep wordt niet gepraat.

Op 30 maart 2018 begon een “Mars van Terugkeer”, die begon als een initiatief vanuit de civiele maatschappij in Gaza om uitdrukking te geven aan het verlangen van mensen om waardig en met hoop op een betere toekomst te leven. Het plan was om elke vrijdag tot aan 15 mei, Al-Nakba, een vredesmars te organiseren. De wekelijkse demonstraties langs de grens tussen Israël en Gaza hebben toegenomen in aantal deelnemers, wat betreft locaties en qua frequentie.

Ondanks de geweldloze aard van de Mars, hebben scherpschutters van het Israëlische leger meer dan 240 (jonge) Palestijnen gedood. Volgens critici hebben de Israëlische troepen soms het vuur geopend terwijl twee cruciale voorwaarden ontbraken van het internationaal recht om dodelijk geweld te gebruiken, te weten dat het doelwit een gevaar voorstelt en dat er een onmiddellijke dreiging vanuit gaat. De inwoners van Gaza hebben gevraagd om het einde van de Israëlisch-Egyptische bezetting van Gaza. Dit gaat om het beëindigen van de volledig onacceptabele kooi die Gaza gedurende de laatste tien jaar is geworden.

Westelijke Jordaanoever

Palestina heeft de facto twee gescheiden entiteiten. De afstand ertussen stelt weinig voor. Als alle partijen het toe zouden staan, zouden de 40 kilometer van Israëlisch grondgebied ertussen makkelijk met een brug of tunnel overbrugd kunnen worden. De twee regio’s blijven echter gescheiden: niet alleen door geografie, maar ook door politiek en ideologie. Fatah heeft het concept van “twee staten voor twee volkeren” officieel geaccepteerd. Ze verwachten hetzelfde beleid van de andere partner, Israël. Hamas verwerpt – in ieder geval officieel – elk alternatief buiten de volledige bevrijding van Palestina, van de rivier tot aan de zee. Alle partijen in het conflict zouden elkaars bestaan moeten erkennen.

Achter de grote veiligheidsbarrière leven 2,5 miljoen Palestijnen. Het leven in de Westelijke Jordaanoever is moeilijk, maar makkelijker dan in Gaza. Omdat de gezondheidszorg aldaar van een laag niveau is, worden duizenden mensen in Israëlische ziekenhuizen behandeld. Werkvergunningen zijn moeilijk te verkrijgen. Palestina is nauwelijks een open samenleving. Het Palestijnse leiderschap bevindt zich in een diepe crisis. Zowel het politieke leiderschap als het politieke apparaat zijn dringend aan vernieuwing, verjonging en transparantie toe. Palestina zal een verdeeld huis blijven.

Politiek proces

Er is geen echt politiek vredesproces gaande tussen Israël en Palestina. Het is al meerdere keren geprobeerd: Oslo in 1993; Kamp David in 2000; Taba in 2001; het Arabisch Vredesinitiatief in 2002; de ‘roadmap’ voor vrede in 2003; Annapolis in 2007-2008; en de activiteiten van de voormalige Minister van Buitenlandse Zaken van de VS, John Kerry, in 2014-2015. Alle pogingen zijn gefaald door een gebrek aan politieke wil. De betrokkenheid van de internationale gemeenschap is essentieel en ook dat ontbreekt. Er is meer krachtdadigheid nodig om voor druk te zorgen.

Bij Israël ontbreekt een daadwerkelijke wens om het Palestijnse volk te verenigen en het uitonderhandelen van een vredesverdrag met ze zou betekenen dat Israël zich uit zijn territorium in de Westelijke Jordaanoever moet terugtrekken en het mogelijk zou moeten maken dat de Palestijnen in Gaza een normaal, vrij leven kunnen leiden en hoop hebben voor een betere toekomst.

Politiek leven in Israël

Nieuwe nationale verkiezingen worden in 2019 in Israël verwacht. De Israëlische regeringen bestaan altijd uit coalities. Alle Israëliërs willen een sterk, stabiel, democratisch en veilig land dat een goede verstandhouding heeft met zijn buren. Het gemeenschapsgevoel onder de Israëliërs is hoog (met name in tijden van oorlog), hoewel er grote verschillen voorkomen met betrekking tot de verhoudingen tussen de staat en religie, alsook met betrekking tot de positie van de Israëlisch Arabische burgers (een vijfde van de bevolking). Israël blijft op illegale wijze land van de Palestijnen veroveren. De nederzettingen-kwestie verdeelt de Israëlische publieke opinie; over de wijsheid, wettelijkheid en moraliteit van hun bestaan wordt altijd flink gedebatteerd.

De verschillen tussen de diverse groepen in Israël nemen toe en armoede groeit. Verschillen in de samenleving hebben ook invloed op de politiek. De meeste seculiere burgers zien zichzelf in de eerste plaats als Israëliërs en in de tweede plaats als Joden. De meeste Orthodoxen zien zichzelf eerst als Joden en daarna als Israëliërs. Religieuze politieke partijen maken bijna altijd deel uit van regeringscoalities. Religieuze partijen zijn dominant met betrekking tot educatieve en religieuze zaken. De laatste jaren is de politieke en democratische ruimte voor Ngo’s, journalisten en schrijvers kleiner geworden.

Conclusie

Muren zouden enkel tijdelijk mogen, maar die tijdelijkheid is hier allang voorbij. Daarvoor zou een overeenkomst tussen beide kanten, maar ook binnen beide kanten nodig zijn. Men zou leiders moeten kiezen die investeren in het bouwen van bruggen in plaats van muren. Boeken, geen wapens. Moraliteit, geen corruptie. Om steeds weer de onderhandelingen tussen Israël en Palestina te vernieuwen, is er geloof nodig dat er partners voor vrede aan de andere kant van de muur zijn.

Velen geloven dat de enige levensvatbare weg uit deze situatie de Tweestatenoplossing zou zijn, die de verlangens voor vredige samenleving tussen Israëliërs en Palestijnen zou vervullen. Deze optie zou steeds weer herhaald moeten worden, zoals bijvoorbeeld de Heilige Stoel dat doet.

Brussel, 17 november 2018

Fr. Paul Lansu,
Senior Policy Advisor


Foto: Rusty Stewart/Creative Commons